Rusland valt aan in ... welk jaar was het ook al weer?

Over de oorsprong van het verhaal dat Rusland ons over een paar jaar kan aanvallen, en over de angstaanjagende consequenties die Europese leiders hieruit trekken

Rutte in december 2025: Wij zijn het volgende doelwit van Rusland. De aanval kan binnen vijf jaar komen.

Oud-luchtmachtofficier en defensie-expert Patrick Bolder (regelmatig op TV) in maart 2025: Deense en Duitse inlichtingendiensten waarschuwen dat Rusland binnen vijf jaar klaar kan zijn om een NAVO-lidstaat binnen te vallen.

Carlo Masala, hoogleraar aan de Universität der Bundeswehr en veelgevraagd commentator, publiceerde in 2025 de thriller Wenn Russland gewinnt (‘Als Rusland wint’). In zijn boek vallen Russische troepen in 2028 Estland binnen. In interviews citeert hij de veiligheidsrapporten die over een aanval in 2028 of 2029 spreken.

De Duitse minister van defensie Pistorius in september 2024: Tegen 2029 moet men er rekening mee houden dat Rusland zijn militaire wederopbouw voltooid zal hebben en in staat zou kunnen zijn een militaire aanval op NAVO-grondgebied uit te voeren. Duitsland moet in 2029 kriegstüchtig ('oorlogsklaar') zijn.

Het geheime rapport

Kortom, het verhaal dat Rusland binnen een paar jaar de NAVO kan aanvallen is wijd verbreid, en fungeert als een belangrijk argument voor de gigantische uitbreiding van troepen en wapenarsenalen. Masala noemt 2029 de informele deadline voor Duitsland, en de inspecteur-generaal van de Bundeswehr, Carsten Breuer, sluit zich daarbij aan. Volgens Breuer is het niet verzonnen, maar gebaseerd op "rigoreuze analyse". Maar waar is dit verhaal op gebaseerd?

De Duitse omroep WDR onderzocht vorig jaar de oorsprong van deze 'deadline'. Volgens de reconstructie stamt de datum uit een Joint Threat Assessment, een dreigingsanalyse, door een werkgroep binnen de NAVO uit 2023. Er werd een analyse gemaakt van de Russische wapenindustrie, oorlogseconomie en opstelling van de strijdkrachten. Hierbij werd in het bijzonder gebruik gemaakt van satellietbeelden. De conclusie was dat er meer wapens geproduceerd worden dan nodig om de verliezen in Oekraïne te compenseren, dat extra munitie en raketten worden opgeslagen, en dat er bij de westelijke grens extra militaire steunpunten en spoorwegen worden gebouwd. Conclusie uit het rapport: "Rusland is waarschijnlijk in de komende drie tot vijf jaar in staat een grootschalige oorlog met de NAVO te voeren."

De vaagheid van deze conclusie geeft al te denken. Blijkbaar werd in 2024 besloten ermee naar de politiek te gaan. Dit leidde tot de oproep van minister Pistorius om in 2029 kriegstüchtig te zijn, vijf jaar na 2024. Na publicatie van deze woorden bleek dat er een fout gemaakt was: het NAVO-rapport was al uit voorjaar 2023, dus eigenlijk zou de deadline 2028 moeten zijn. Om geen verwarring te creëren werd besloten het te houden op "het einde van het decennium".

Jaartal met politiek doel

Het wordt allemaal nog vreemder als je leest wat experts zoals de eerder genoemde Masala zeggen over de dreigingsanalyse. Dagblad Die Zeit informeerde hoe men eigenlijk zeker weet wat Rusland van plan is. Zowel Carlo Masala als Sönke Neitzel, die waarschuwde voor "de laatste zomer in vrede", geven aan dat ze het NAVO-rapport niet hebben gelezen. Volgens Masala heeft niemand het kunnen lezen. Zij en andere in het artikel geïnterviewde personen geven aan dat het jaartal een politiek doel heeft. In de woorden van de Franse veiligheidsexpert Élie Tenenbaum, die zelf zegt dat Poetin ook morgen kan aanvallen: ''Het scenario van een mogelijke Russische invasie in 2029 wordt politiek gebruikt. Dit getal moet de Europeanen mobiliseren voor herbewapening, maar heeft uiteindelijk geen waarde."

Volgens de reconstructie van de WDR heeft ook de Duitse geheime dienst BND zijn bedenkingen. Aan de ene kant zijn zulke concrete voorspellingen nauwelijks serieus te doen. Er zijn te veel factoren die een rol spelen, zegt men, zoals onzekerheid over hoe de oorlog in Oekraïne zich ontwikkelt. De BND zelf is in het verleden behoorlijk de mist in gegaan bij voorspellingen, bijvoorbeeld dat het einde van het Assad-regime in Syrië nabij was in 2012 - dat duurde nog 12 jaar. Aan de andere kant, wordt gezegd, weten we helemaal niet wat Poetin van plan is. Een voorspelling op basis van alleen militaire capaciteiten is weinig waard.

En de Russische reactie?

Opmerkelijk genoeg twijfelen de eerder aangehaalde experts Masala en Neitzel, die zelf alarmistische geluiden populariseren, aan het effect van de herbewapening. "Het kan best zijn dat Moskou ook gaat bewapenen", zegt Masala, "maar ik zie geen alternatief". Volgens hem is de oplossing je "defensief" op te stellen, en de Russische regering niet te provoceren. En Neitzel (van 'misschien de laatste zomer in vrede') zegt:

We kunnen vandaag de gevolgen van herbewapening niet kennen – schrikt het Rusland af, of heeft het het tegenovergestelde effect? Ook herbewapening garandeert geen vrede. De Britten bewapenden zich voor de Tweede Wereldoorlog om Hitler af te schrikken, en in de Eerste Wereldoorlog leidde herbewapening tot psychosen en oorlogssfeer. Ik acht het vandaag echter waarschijnlijker dat het afschrikt.

Volgens het propaganda handboek

Dit verhaal is een uitstekende les in hoe je propaganda bedrijft. Het scenario ziet er als volgt uit:

1. Een anonieme werkgroep maakt een rapport. Zoals de geïnterviewde deskundigen aangeven gaat het meer om een scenario dan een voorspelling.
2. Je laat externe mensen niet naar de data kijken. Met name hou je een discussie over onzekerheden af.
3. Je loopt er mee naar de minister en zegt: kijk, hier is een wetenschappelijke voorspelling dat Rusland ons over een paar jaar kan aanvallen.
4. De minister wil daadkracht tonen (iedereen gelooft immers in de Zeitenwende - historisch keerpunt) en gaat naar het parlement: kijk, bewijs: in 2029 is het zover. Dat het rapport sprak over 2026-2028 doet er even niet toe. 2029 is net ver genoeg weg om nog plannen te kunnen maken.
5. Het jaartal 2029 gaat een eigen leven leiden. Van een vaag tijdpad in een mogelijk scenario is het een deadline geworden waar de politiek zich aan verplicht.
6. Militairen, politici en militaire duiders blijven de boodschap herhalen: in 2029 moeten we klaar staan. Hoe waarschijnlijk een aanval is wordt niet meer besproken. We weten immers zeker wat Poetin denkt? En de deskundigen zeggen het toch?

Budget

Voor de bewapeningsplannen is geld nodig. Ook dat werd eenvoudig geregeld. De Duitse regering proclameerde na de inval in Oekraïne een soort noodtoestand, de beroemde Zeitenwende, en hief na wat politiek gesteggel en nieuwe verkiezingen de grondwettelijke beperkingen op budgetoverschrijdingen op. In een een-tweetje tussen Trump en Rutte werd geregeld dat de NAVO-landen zich committeerden aan 5 procent van het bruto nationaal product voor defensie en defensie-gerelateerde infrastructuur. Het dreigement dat de VS uit de NAVO zou vertrekken was genoeg, in combinatie met het 'bekende Russische gevaar'. Waaraan dat geld uitgegeven worden zou men nog wel zien. Waarom het 5 procent moest zijn, en niet 4 of 6, of gewoon 2, werd niet besproken.

De gevolgen zien we nu. Een 155 mm artilleriegranaat, de standaard binnen de NAVO, kostte voor de oorlog in Oekraïne 2000 euro, nu 8000 euro. Als de NAVO niet heel snel opschiet met het vergroten van de productiecapaciteit, met standaardisering (één type granaat in plaats van 18 zoals nu) en met gezamenlijk inkopen, dan wordt de race om te bewapenen een concurrentieslag die voor alle landen extreem duur uitvalt en waar alleen de wapenindustrie garen bij spint. De beurskoers van de Duitse wapenproducent Rheinmetall is sinds 2022 meer dan vertienvoudigd. Een ING-analist schreef in 2025:

In de defensie-industrie bieden relatief weinig spelers op een beperkt aantal lucratieve contracten. Rheinmetall neemt momenteel bijvoorbeeld 40 tot 50% van de defensie-uitgaven van Duitsland en zo’n 20-25% van de defensie-uitgaven van de NAVO voor zijn rekening. Nieuwe toetreders worden geconfronteerd met hoge toetredingsdrempels.

Inderdaad: war is a racket, zoals de titel luidt van een bekend pamflet uit 1935 van de meermaals gedecoreerde Amerikaanse oud-generaal Smedley Butler. Oorlog is een georganiseerde zwendel (racket). Zijn pamflet begint met deze woorden:

Oorlog is een zwendel. Dat is het altijd geweest. Het is mogelijk de oudste, zeker de meest winstgevende, ongetwijfeld de meest wrede. Het is de enige die internationaal van omvang is. Het is de enige waarbij de winsten worden uitgedrukt in dollars en de verliezen in mensenlevens. Een zwendel wordt het best omschreven, zo geloof ik, als iets dat niet is wat het lijkt voor de meerderheid van de mensen. Slechts een kleine groep "insiders" weet waar het werkelijk om gaat. Het wordt uitgevoerd ten voordele van zeer weinigen, ten koste van zeer velen. Uit oorlog slaan een paar mensen enorme fortuinen.

Tijdpad en geld geregeld - en nu? Oorlogsplannen!

Het is dus gelukt om een tijdpad af te dwingen, en geld te regelen. Als onderbouwing hoeven alleen nog de bekende beelden herhaald te worden. Analyses zijn het niet, slechts impressionistische beelden. Als voorbeeld noem ik het opinieartikel dat de hoogste Britse en Duitse militairen dit voorjaar gezamenlijk schreven. Beide heren noemen de NAVO de meest succesvolle militaire alliantie in de geschiedenis, met een "onovertroffen" militaire kracht - maar toch zijn er praktisch onbegrensde investeringen nodig. Waarom dan? De dreiging die van Rusland uit zou gaan wordt niet met getallen onderbouwd, maar in zorgvuldig gekozen woorden geframed. "Rusland leert van de oorlog in Oekraïne" (de NAVO ook). "Ruslands militaire opstelling is naar het westen verschoven" (die van de NAVO naar het oosten). "Het Russische leger reorganiseert zich op manieren die het risico op een conflict met NAVO landen zou kunnen verhogen" (hetzelfde kan over de reorganisatie van de NAVO gezegd worden m.b.t. een conflict met Rusland). "Moskou's bereidheid om oorlog te voeren op ons continent, zoals bewezen wordt in Oekraïne" (alsof Rusland op een ander continent ligt, en alsof dit ook maar iets zegt over oorlog buiten Oekraïne). Let ook op de slagen om de arm: de kans kán toenemen. Concreter wordt het niet. Propaganda-woorden.

Deze week publiceerde de Bondsrepubliek Duitsland voor het eerst in zijn geschiedenis een militaire strategie. De details van de militaire doelen blijven geheim, maar waar de investeringen toe moeten leiden werd duidelijk gemaakt door defensieminister Pistorius. De Bundeswehr moet het conventioneel sterkste leger van Europa worden. Op middellange termijn moeten de capaciteiten sterk groeien, en op lange termijn (het jaar 2039 werd genoemd) moet Duitsland technologisch superieur zijn. In alle technieken wordt geïnvesteerd: lange-afstandswapens, massale aantallen goedkope drones, data als wapens, AI, quantumcomputing, robots, ruimtetechnologie.

Bijzonder duister klinken passages als deze: "Vervaging van de grenzen van oorlog: staat, economie en bevolking zijn doelwitten. De Duitse samenleving wordt in haar geheel bedreigd. De tegenstander zal de scheiding tussen thuisfront en strijdtoneel, civiel en militair, interne en externe veiligheid, doelbewust ondermijnen." En verderop: "Wapens met een groot bereik verveelvoudigen de dreiging op het strijdtoneel. Er zijn geen veilige terugtrekruimten meer."

Hier wordt de totale oorlog verkondigd, en de wil uitgesproken om superieur te zijn.

Uiteraard is Rusland de aanstichter volgens Pistorius. "Rusland ziet het westen als vijandig, en het toetreden van democratische landen tot de NAVO als omsingeling." En ook: "Rusland bereidt zich voor op een militaire confrontatie met de NAVO, en ziet militair geweld als legitiem instrument om zijn belangen te verdedigen." Het komt niet in de hoofden op dat drie van deze vier punten exact spiegelbeeldig op de NAVO-landen van toepassing zijn: zij zien Rusland als vijandig, zij bereiden zich voor op een militaire confrontatie, en zij gebruiken militair geweld voor belangenbehartiging. En het punt dat de NAVO richting de Russische grens is opgetrokken, in strijd met mondelinge beloften, is al zo vaak door politici die bij de beslissingen betrokken waren en door wetenschappers onderbouwd, dat het van kwade wil getuigt om er een verwijt richting Rusland van te maken.

Het meest stupide is dat men zich niet afvraagt hoe Rusland (en China!) zullen reageren op de hardop uitgesproken wens om superieur te zijn. Waar een commentator als Neitzel nog schouderophalend zegt: "het zou kunnen dat Rusland ook gaat bewapenen, maar ik denk dat afschrikking werkt", zwijgen de politici over deze escalatiespiraal.

Onthutsend

In een paar jaar tijd zijn we in een spiegelparadijs beland. In plaats van feiten bespreken we projecties. In plaats van analyses concentreren we ons op angsten. Maar weinig deskundigen stellen vragen bij de 'zekerheid' dat Ruslands politiek gebaseerd is op imperialistische dromen van Poetin. Zij die dat wel doen - en bijvoorbeeld de vraag stellen hoe realistisch het is dat Poetin de NAVO gaat uitdagen, en wat hij daarbij te winnen zou hebben, of die wijzen op het belang van een wederzijdse erkenning van geopolitieke belangen - worden kaltgestellt, genegeerd en buitengesloten.

Dit overkwam bijvoorbeeld Johannes Varwick, die waarschuwde voor alarmistische dramatisering van bedreigingen, en voor het risico van hoge schulden, en die pleitte voor een werkelijk defensieve (niet bedreigende) inspanning en het nemen van vertrouwenwekkende maatregelen. Ondanks een imposante carrière in Duitse veiligheidskringen begonnen collega's en politici zich van hem te distantiëren, werd hij op X aangevallen, en minder vaak uitgenodigd als expert. In zijn boek "Stark für den Frieden - was jetzt für eine rationale Sicherheitspolitik zu tun ist" beschrijft hij zijn voorstellen en de reacties daarop.

De deskundigen - de Bolders, de Masalas, de oud-generaals - wassen hun handen in onschuld. 'We doen geen voorspelling, we schetsen alleen mogelijkheden, en willen alleen maar waarschuwen'. Intussen levert het bekendheid en inkomen op, bijvoorbeeld via een theatertour. De oorlog komt (kan komen), bereid je voor. Wie zou tegen voorbereidingen zijn?

Er staat zo'n premie op meebewegen met de heersende trend, dat een serieus debat niet gevoerd wordt. Als er al kritiek geuit wordt in de media, dan gaat het erom of de plannen niet te laat en te weinig zijn. Zie bijvoorbeeld de commentator van Die Zeit, die zich ergert aan 2039: tien jaar te laat. En volgens de Süddeutsche Zeitung stelt de nieuw gepresenteerde strategie van Pistorius alleen optimisten gerust.

De vraag of we niet dringend iets zouden moeten doen om oorlog te voorkomen, wordt niet gesteld. Afschrikking is het toverwoord waar bijna iedereen in gelooft. Maar zoals uit de boven aangehaalde woorden van Masala en Neitzel al blijkt is dit een volstrekt ondeugdelijk recept om oorlog te voorkomen.

1913

Dit is 1913 op herhaling. Het jaar voordat de Europese grootmachten de Great War instruikelden die ze zeiden niet te willen, maar die ze enthousiast hadden voorbereid. Het kan maar op één manier aflopen - en dan zijn alle voorbereidingen om als maatschappij weerbaar te zijn waardeloos.

Tenzij we met elkaar de koers verleggen. Weer geloven in de noodzaak om te onderhandelen en samen te werken. In de Koude Oorlog kon het. Waarom nu niet?